Akoranga . Nga Marama O Te Tau . Matariki 2008 . Nga Marama O Te Tau

Nga Marama O Te Tau

I tīmata kē te tau Māori i te marama o Pipiri, ko ōna kaupeka o te tau i whiriwhiria mā te titiro kei hea pū te marama i taua wā.

Nō te taetanga mai o te Pākehā me tā rātou maramataka, ka aro atu te Māori kia ōrite tā rātou maramataka, engari me te āwangawanga kei ngaro tā rātou maramataka me ōna kōrero. Nā reira, ka hangā e rātou he tikanga hei pupuri i ngā āhuatanga o neherā mai i ngā nekenekehanga e tika ana mō ia rā o te marama, pēnei i te mahi huawhenua, whakanoho tāpapa, whakatō tupu, hauhake, kohi kai, me te whakaputu. Nā ēnei tikanga ka mau tonu ngā kupu me ngā kōrero o te ao tawhito.

Pipiri

Matariki kāinga kore

Hei te wā anake o ngā pō o Tangaroa i ngā rā o Haratua ka kitea e noho tūturu ana a Matariki ki te rangi. Koia tēnei ko te wā e whakangā ai a Mātāriki i āna haere, ā, otirā koinei anō te wā e kiia ai ko te tīmatanga o te tau hou o te ao Māori.

Hōngongoi

Te anu o Takurua

Ko te wā tēnei o te anu o te mātao o te makariri, ā, ko Takurua te whetū taritari mai i ngā tohu o tēnei wā, arā, te hukarere me te hukapapa.

Here-turi-kōkō

Te huihui o te Kakau

Kua ū te makariri ki ngā rā i tēnei te toru o ngā marama o te tau Māori, ā, ko ēnei whetū ngā tohu e whāki ana kua tatū mai kua hora whānui te takoto a hauhunga, a huka, a kua tūturu a ‘makere mumu hūpē tautau’.

Mahuru

He tangata whakaawe kāpara

Ko te wā tēnei kua whakatemahana haere a Papatūānuku, kua ohooho ake ngā otaota, ngā tarutaru, ngā purapura o ia momo, o ia momo i te poho o te tipuna kuia nei.

Whiringa-ā-Nuku

He tangata whakaawe kāpara

Titi rawa ana te ahurutanga ki te whenua, kua unuhia te here a te mātao, kua takatū te tini ki te mahi kai.

Whiringa-ā-Rangi

Ae rā, ngā rā o toru whitu

Kua tatū mai te raumati kua rangona te āki a te rā ki te kiri tangata; e whakatata mai ana tētahi o ngā wāhine a Rehua, a Rūhi, e rongo ai te tangata i te tukituki a te werawera ki te tinana.

Hakihea

Kua tatū ngā waewae o Rehua kei raro

He wā tēnei e kitea ai te marū o ētahi momo hua rākau, kua pakari ētahi hua whenua, ā, kua tahuna haeretia te whenua e te rā. Otirā, kua noho ngā manu ki ō rātau kōhanga, ā, kei te whakatōkia tonu ētahi atu momo kai pēnei i te rīwai, i te taro.

Kohitātea

Te paki o Hewa

Hei konei te pure o te kai, e āhei ai te tangata ki te kai i ngā hua tuatahi o ngā momo kai e kainga ana e ia. Ko ia anō tēnei ko te wā e tino ngaro ai te ngoi o te tangata i te kaha o te wera.

Hui-tanguru

Ko Whānui, e! Ko Whānui!

Nā Whānui i hohou te mauri o te kūmara i rongo ai te Māori i tōna reka. He wā tēnei e hauhaketia ai ngā hua whenua, e whakatikatika ai ngā whānau i ā rātau rua i ā rātau whata kai.

Poutū-te-rangi

Ngā whetū hari kai mai

Ka hauhaketia ngā kai i tēnei wā, kua mahi ngā pā tuna, ka whakakiia ngā whata, ngā rua, ngā pātaka ki ngā momo o ia kai, o ia kai. Ko te whetū tohu i te tīmatanga o te wā o te ngahuru tēnei whetū a Poutū-te-rangi.

Paenga-whāwhā

Kua tūtaki te pito tai ki te pito uta

Kua putu ngā rau o ngā hua kai ki ngā taha o ngā waerenga o ngā māra kai, kua oti ngā hauhaketanga o ngā kai. Hei konei kua whakatikatika ngā whare wānanga ki te tīmata atu i ngā mahi whāngai i ngā pia, i ngā tāura ki ngā kai o te hinengaro o te wairua hoki.

Haratua

Te wahine a mea, he aumihi tangata

Hei konei ka tāria atu a Matariki kia hoki mai anō e tutuki ai te hono i te pito tahito ki te pito hou, kia tīmatatia anō ngā mahi a te tangata; he whakapapa, hē tātai arorangi, he mahi i ngā mahi o te whare maire, he ako i ngā kōrero o te iwi hē tahutahu i ngā ahi ki te kopa iti o te whare e puta ai ngā kōrero huhua.